Persinformatie 2021

DE DAG DAT DE OORLOG VOOR NEDERLAND EEN WERELDOORLOG WERD

Vandaag, 80 jaar geleden, op 8 december 1941, kwam Nederland in oorlog met Japan

Kranslegging 08-12-2021
Kranslegging bij het Indisch Monument door Thom de Graaf (rechts) en Paul Blokhuis

Paul Blokhuis (staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en Thom de Graaf (voorzitter Nationale Herdenking 15 Augustus 1945) leggen in de vroege ochtend van 8 december een krans bij het Indisch Monument in Den Haag ter nagedachtenis van alle slachtoffers van de oorlog met Japan.

Thom de Graaf‘Dit is een dag om bij stil te staan. Precies 80 jaar geleden begon de lijdensweg voor miljoenen mensen in voormalig Nederlands-Indië. Gedurende meer dan drie en een half jaar hebben alle bevolkingsgroepen in Nederlands-Indië enorme wreedheden en geweld ondergaan, met onvoorstelbaar veel slachtoffers tot gevolg. Tot in de vierde generatie is dat oorlogsleed nog voelbaar’.

 

Thom de Graaf

 

Paul Blokhuis‘De Tweede Wereldoorlog in Azië is voor zeer veel   Nederlanders onderdeel van een traumatische oorlogsgeschiedenis. Dit onderbelichte, vreselijke deel van de oorlog begon vandaag 80 jaar geleden. Een dag na de aanval op Pearl Harbour. Daarom betoon ik hier bij het Indisch Monument namens het kabinet mijn medeleven en respect aan de slachtoffers en hun families’.

 

Paul Blokhuis

 


Het Indisch Monument in Den Haag

De Tweede Wereldoorlog van Nederland in Azië

Op 7 december 1941 valt Japan, bondgenoot van Nazi-Duitsland, de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour aan. Daarmee is oorlog ook voor Nederlands-Indië onvermijdelijk. Nederland verklaarde op 8 december de oorlog aan Japan, in navolging van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Vrijwel direct vinden Nederlandse lucht- en zeegevechten plaats tegen de oprukkende Japanse troepen. Diverse oorlogsschepen worden vernietigd of beschadigd door Nederlandse onderzeeboten, schepen en vliegtuigen. De slachtoffers en schade aan Nederlandse zijde wordt echter snel groter, met duizenden slachtoffers tot gevolg.

Een van de eerste Nederlandse slachtoffers is de opa van Jet Bussemaker (lid van de raad van advies van de nationale herdenking 15 augustus 1945, oud-minister en oud-staatssecretaris). Voor haar is 8 december een belangrijke dag om bij stil te staan.

Jet Bussemaker‘Die dag is van grote invloed geweest op mijn familiegeschiedenis. Op 8 december 1941 verklaarde Nederland, Japan de oorlog. Voor mijn opa was het een korte oorlog. Vijf dagen na het begin bracht de duikboot waarop hij zat, vier Japanse schepen tot zinken. Twee dagen later verging zijn onderzeeër toen het op een Japanse mijn liep. Slechts één bemanningslid overleefde. Voor mijn toen bijna dertienjarige vader begon de oorlog met de dood van zijn vader, mijn opa. Hij bleef achter in toenmalig Nederlands-Indië dat pas maanden later werd bezet door Japan. Mijn familie kwam terecht in gevangenkampen. Ze werden vernederd, gestraft en geslagen. Gelukkig overleefde mijn vader de oorlog, maar de oorlog ging voor hem nooit voorbij.”

 

Jet Bussemaker

Melati van Jet Bussemaker

Ter herinnering heeft Jet Bussemaker ook een Melati voor haar vader geplaatst op Indischmonument.nl.

Vervolg van de oorlog

Op 11 januari 1942 valt Japan Nederlands-Indië binnen op Borneo en Celebes. Het Japanse net sluit zich om Java. Een laatste poging om een deel van de Japanse invasievloot te weerstaan met een tegenaanval van oorlogsschepen mislukt in de slag op de Javazee. Op 1 maart zet Japan de aanval in op Java en ruim een week later, op 9 maart 1942 geeft het Nederlandse leger zich over. De militairen worden krijgsgevangen gemaakt, de Europese inwoners worden in kampen geïnterneerd. Nederlands-Indië wordt door Japan bezet. De Japanse bezetting kost miljoenen Indonesiërs en Chinese Indonesiërs het leven door hongersnoden en dwangarbeid. Meer dan 25.000 Indo-Europese Nederlanders en militairen sterven door geweld, dwangarbeid en uitputting.

15 augustus 1945: het einde van de oorlog

Op 15 augustus 1945 capituleert Japan en komt er een einde aan de Tweede Wereldoorlog in het gehele Koninkrijk der Nederlanden. Het brengt geen vrede. In Indonesië volgt een koloniale oorlog met een enorme ontheemding naar Nederland (en elders in de wereld) tot gevolg. Inmiddels zijn er in Nederland ruim 2 miljoen Nederlanders met wortels in Nederlands-Indië. 

Tijdlijn

  • 10 Mei 1940 – Duitsland valt Nederland binnen.
  • 7 December 1941 – Japan valt marinebasis Pearl Harbour aan.
  • 8 December 1941 – Nederland, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië verklaren Japan de oorlog.
  • Vanaf 8 december 1941 – Nederlandse lucht- een zeegevechten tegen oprukkende Japanse troepen.
  • 11 Januari 1942 – Japan valt Nederlands-Indië binnen.
  • 27-28 februari 1942 – Slag in de Javazee
  • 1 maart 1942 – Invasie van Java
  • 9 maart 1942 – Het Nederlandse leger op Java geeft zich over.
  • 15 augustus 1945 – Capitulatie van Japan.

— EINDE BERICHT —

Note voor redacties

Voor vragen over of naar aanleiding van deze persinformatie over deze historische gebeurtenis kunt u contact opnemen met Janine Fluyt via [email protected] of via 06-20007234.

© Foto’s kranslegging: Ilvy Njiokiktjien

Nationale Herdenking op 15 augustus dit jaar met maximaal 1000 genodigden

Opnieuw veel aandacht voor thuis herdenken met sing-a-long en maken van melati’s


(c) foto: Arnaud Roelofsz - Esther Scheldwacht en haar zoon Moos de Walle dragen deze herdenking voor

(c) foto: Arnaud Roelofsz – Esther Scheldwacht en haar zoon Moos de Walle dragen deze herdenking voor


Jaarlijks wordt op 15 augustus stilgestaan bij het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden en worden alle slachtoffers herdacht van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. De oorlogservaringen en de grootschalige ontheemding die volgde, werken door tot op de dag van vandaag bij inmiddels 2 miljoen Nederlanders met een Indisch oorlogsverhaal in de familie en in de samenleving als geheel. De Nationale Herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag wordt bijgewoond door minister-president Mark Rutte en staatssecretaris Paul Blokhuis van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tijdens de herdenking van 2021 draagt actrice en theatermaker Esther Scheldwacht voor en wordt zij daarbij begeleid door haar zoon en muzikant Moos de Walle. Zangeres Debrah Jade zorgt samen met gitarist Mark de Groot voor muzikale omlijsting tijdens de herdenking.


Thom de Graaf woont voor het eerst de herdenking bij in zijn rol als voorzitter van de Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945 die hij bekleedt sinds oktober 2020.

De herdenking betekent voor mij persoonlijk dat mijn gedachten uitgaan naar mijn ouders en oudste broer en zus. Het feit dat zij die oorlogsjaren in Indië hebben doorgebracht, heeft een grote rol gespeeld in de hele familie. De Nationale Herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag kan dit jaar wederom met slechts een beperkt aantal genodigden plaatsvinden. Daarom stimuleren we het thuis herdenken met de sing-a-long, de krans van Melati’s en meer mooie online activiteiten.”, aldus voorzitter Thom de Graaf.

Ceremonie bij het Indisch Monument

De ceremonie bij het Indisch Monument vindt in kleinere vorm plaats vanwege Covid-19 maatregelen. Doordat de eis van 1,5 meter afstand in acht wordt genomen, kan de Nationale Herdenking bijgewoond worden door maximaal 1000 genodigden, waarvan zoveel als mogelijk leden van de eerste generatie. Omdat heel veel belangstellenden niet op het veld aanwezig kunnen zijn, stimuleert de stichting ook dit jaar het samen thuisherdenken met diverse initiatieven. Vorig jaar werd hier massaal gehoor aan gegeven. De NOS verzorgt wederom de live tv-uitzending.

Programma Nationale Herdenking 15 augustus 2021

Actrice en theatermaker Esther Scheldwacht is een van de hoofdrolspelers op deze Nationale Herdenking. Samen met haar zoon Moos de Walle zal Esther een voordracht houden. De oorlog met Japan, de bezetting en de jaren daarna hebben ook haar familiegeschiedenis gevormd.

Sprekers
De sprekers op de Nationale Herdenking zijn generaal-majoor der mariniers (b.d.) Frank van Kappen en de 96-jarige dr. Loek Middel. Frank van Kappen is oud-senator en voormalig adviseur van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Hij bracht als kind de oorlog door in een Japans kamp. Loek Middel werd in 2020 uitgeroepen tot meest vitale oudere van Nederland. Hij dook onder tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en werd in het laatste jaar van de oorlog gevangengezet in de Glodok gevangenis in Batavia. Na de oorlog nam hij dienst bij het KNIL.

Kransleggers
Minister-president Mark Rutte en staatssecretaris Paul Blokhuis leggen namens de Raad van Ministers van het Koninkrijk der Nederlanden de eerste krans. Zij worden gevolgd door mevrouw Nora Valk en luitenant-kolonel b.d. Peter Bergman. Zij leggen kransen namens respectievelijk de burgerslachtoffers en de militaire slachtoffers. Henk Itzig Heine legt samen met dochter Karen en kleinzoon Rick de drie-generatie-krans. Ook diverse hoogwaardigheidsbekleders, waaronder de ambassadeur van Indonesië, leggen kransen.

Muziek
Zangeres Debrah Jade (The Voice of Holland) treedt samen met gitarist Mark de Groot op tijdens de herdenking.

Meer informatie
Informatie over het programma op 15 augustus en het ‘thuisherdenken’ wordt op de website van de herdenking geactualiseerd: www.15augustus1945.nl.

Herdenkingssymbool Melati

Dit jaar zullen velen op 15 augustus de Melati dragen, net als de Koning en premier in 2015. Dit draaginsigne werd in 2015 geïntroduceerd als teken van respect, verbondenheid en medeleven. Van de Melati werden binnen enkele weken 10.000 exemplaren verkocht. De Melati is geïnspireerd op de Indische jasmijn: een bloem die kwetsbaar is, maar ook staat voor zelfvertrouwen en nieuw leven.

Organisatie

De Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 organiseert jaarlijks de nationale herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag. De activiteiten van Stichting Herdenking 15 Augustus 1945 worden mede mogelijk gemaakt door bijdragen van donateurs, subsidies van het Ministerie van VWS en het fonds (Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg). Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 werkt samen met het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Praktische informatie

Persaanvragen

Voor persaanvragen kunt contact opnemen via [email protected]

Mediakit

Download via de onderstaande button de mediakit inclusief persberichten, logo’s, flyers, video- en beeldmateriaal van de herdenking.

Mediakit
Persbericht 2021
Meer over de Melati

Eerdere herdenkingen

Informatie over de Nationale Herdenking 2020

Persbericht 2020
Meer over de campagne 2020

Persinformatie 2020

Thom de Graaf nieuwe voorzitter Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945

Per 1 oktober 2020 is Thom de Graaf de nieuwe voorzitter van de Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945. Hij volgt Erry Stoové op die na vijf jaar afscheid neemt.

De stichting organiseert sinds 1988 jaarlijks de Nationale Herdenking op 15 augustus bij het Indisch Monument in Den Haag. Op die dag worden alle slachtoffers herdacht van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.

Thom de Graaf: “Het is van groot belang om jaarlijks alle slachtoffers te herdenken van de oorlog en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Door te herdenken houden we de herinneringen aan het verleden levend en kunnen we een brug slaan tussen verleden en heden, als een les voor de toekomst. Het is een groot voorrecht om als voorzitter van de Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 hieraan een bijdrage te mogen leveren.”

Thom de Graaf is geboren in 1957 te Amsterdam en studeerde rechten in Nijmegen. Hij deed tijdens zijn studie onder meer onderzoek naar de Indonesië-politiek van het eerste kabinet-Drees. De Graaf werkte bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, onder meer als plaatsvervangend directeur Politie. Hij was van 1994 tot 2003 lid van de Tweede Kamer en tussen 2003 en 2005 vicepremier en minister voor Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties in het kabinet Balkenende II. Tussen 2007 en 2012 was hij burgemeester van Nijmegen en tussen 2012 en 2018 voorzitter van de Vereniging Hogescholen. Van 2011 tot 2018 was hij tevens lid van de Eerste Kamer. Sinds 2018 is de Graaf vicepresident van de Raad van State.

 

De ouders van De Graaf verbleven van 1937 tot 1946 in Nederlands-Indië. Zijn vader was indoloog en Indisch jurist en bracht als reserveofficier de oorlogsjaren door in een kamp voor krijgsgevangenen. Zijn moeder kwam in een vrouwenkamp terecht met zijn oudste broer en zus. In de gevaarlijke tijd na 15 augustus 1945 wist het gezin zich te herenigen.

Na de oorlog was de vader van Thom de Graaf actief betrokken bij de belangenbehartiging van onder meer Indische Nederlanders en voormalig overheidspersoneel in Indonesië. Hij was ook woordvoerder overzeese gebiedsdelen voor de KVP in de Tweede Kamer. De oorlogstijd heeft het ouderlijke gezin van De Graaf in sterke mate gekleurd.



Nationale Herdenking 2020

Op 15 augustus staan we stil bij het definitieve einde van de Tweede Wereldoorlog en herdenken we bij het Indisch Monument in Den Haag álle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. De oorlogservaringen en de grootschalige ontheemding die volgde werken door tot op de dag van vandaag bij inmiddels 2 miljoen Nederlanders met een Indisch oorlogsverhaal in de familie en ook in onze samenleving als geheel. 

Het Indisch Monument in Den Haag is in 1988 onthuld door koningin Beatrix. De Melati, de Indische jasmijn, wordt gedragen als nationaal symbool van respect, betrokkenheid en medeleven. Het is een Nationale Herdenking, met een nationale vlaginstructie. 

De herdenking werd in 2020 bijgewoond door Zijne Majesteit de Koning en minister-president Mark Rutte. De minister-president sprak dit jaar de Herdenkingsrede uit tijdens de Nationale Herdenking 15 augustus 1945. Hij deed dit als representant van de Indische naoorlogse generatie. De oorlogsgeneratie werd vertegenwoordigd door de heer Aarnout Loudon, die als kleuter in een kamp zat en zijn vader verloor in de oorlog. De jongste generatie werd vertegenwoordigd door Maddy Batelaan, een leerling van het Vrijzinnig Christelijk Lyceum, de school die het Indisch monument heeft geadopteerd.

Wij kijken terug op een mooie, waardige herdenking. De foto’s van Ilvy Njiokiktjien en de speeches vindt u terug onder de button mediakit in de rechterkolom.

Thema 2020 | Geef kleur aan je verleden

Nu het een mensenleven geleden is en er steeds minder ooggetuigen zijn, lopen we het risico dat de oorlog wordt als een oude zwart-wit familiefoto: een plaatje van lang geleden met onbekende gezichten die ons weinig zeggen. Maar de achterliggende verhalen en ervaringen mogen niet worden vergeten. Wij moeten erover blijven vertellen, de oude foto’s levend houden door ze in te kleuren. Met de herinneringen van ooggetuigen zelf, maar ook met de ervaringen van hun kinderen en kleinkinderen, inmiddels 2 miljoen Nederlanders. Een gemeenschap die zo divers is als het land waaruit zij is voortgekomen, in achtergrond en in oorlogservaringen. Door letterlijk foto’s kleur te geven en de bijbehorende oorlogsverhalen te vertellen – van Indonesische Romusha’s, van Molukse militairen, van Chinese Indonesiërs en Indo-Europeanen van zowel binnen en buiten de Japanse kampen – geven we invulling aan het thema.

#ikherdenkop15augustus campagne

Elk jaar nodigen we verschillende mensen van jong tot oud uit om te delen wie zij herdenken en waarom. Herdenkers met een verhaal dat ze graag zouden willen delen worden opgeroepen dat via social media te doen met #ikherdenkop15augustus #15augustus #geefkleuraanjeverleden. In 2020 staan wij samen met o.a. Willem Nijholt, Ellen Deckwitz, Rocky Tuhuteru, Wieteke van Dort en Marion Bloem stil bij 75 jaar 15 augustus.

15 augustus is een Nationale Herdenking

Het Indisch Monument in Den Haag is in 1988 onthuld door koningin Beatrix. Sindsdien is er elk jaar een nationale herdenking met veel leden van de eerste generatie en hun families. We staan stil bij de geschiedenis die ons bindt. De Melati, de Indische jasmijn, wordt dan gedragen als nationaal symbool van respect, betrokkenheid en medeleven.

Het is een Nationale Herdenking, met een nationale vlaginstructie, die live wordt uitgezonden door de NOS. Elk jaar zijn er hoogwaardigheidsbekleders aanwezig, zoals de ambassadeurs van de voormalige geallieerde landen en Indonesië, de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de minister-president en ministers van het kabinet. De koning komt elke vijf jaar; ook dit jaar is hij aanwezig.

Herdenkingssymbool Melati

Dit jaar zullen velen op 15 augustus de Melati dragen, net als de Koning en premier in 2015. Dit draaginsigne werd in 2015 geïntroduceerd als teken van respect, verbondenheid en medeleven. Van de Melati werden binnen enkele weken 10.000 exemplaren verkocht. De Melati is geïnspireerd op de Indische jasmijn: een bloem die kwetsbaar is, maar ook staat voor zelfvertrouwen en nieuw leven.

Organisatie

De Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 organiseert jaarlijks de nationale herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag. De activiteiten van Stichting Herdenking 15 Augustus 1945 worden mede mogelijk gemaakt door bijdragen van donateurs, subsidies van het Ministerie van VWS en het Vfonds (Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg). Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 werkt samen met het Nationaal Comité 4 en 5 mei.